Béo phì - Sự tiềm ẩn ung thư

Vào năm 2002, Cơ quan Nghiên cứu quốc tế về ung thư (The International Agency for Research on Cancer - IARC) đã công bố có sự liên quan giữa béo phì và một số loại ung thư như: đại tràng, vú ở phụ nữ sau mãn kinh, nội mạc tử cung, thận, thực quản. Tỷ lệ phần trăm ung thư do béo phì là 11% ung thư đại tràng, 9% ung thư vú ở phụ nữ mãn kinh, 39% ung thư nội mạc tử cung, 25% ung thư thận, 37% ung thư thực quản(4). Sau đó, một số nghiên cứu chỉ ra rằng có sự liên quan giữa béo phì và một số ung thư như ung thư gan, tụy, lymphoma non Hodgkin.

Đến năm 2005 và 2007, tổ chức nghiên cứu ung thư thế giới (the World Cancer Research Fund - WCRF) đã công bố mối liên quan giữa chế độ ăn, hoạt động thể lực có thể phòng ngừa ung thư( 5). Ngoài ra, WCRF cùng nêu mối quan hệ giữa béo phì và nguy cơ mắc một số loại ung thư như: thực quản, tụy, đại trực tràng, vú ở phụ nữ sau mãn kinh, nội mạc tử cung và thận.

Để phân loại mức độ béo phì, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thường dùng chỉ số khối cơ thể (BMI) được tính bằng cách chia cân nặng (kg) cho bình phương chiều cao (mét) theo công thức:

BMI = W (kg) / H (m2) W: cân nặng, H: chiều cao.

Một người trưởng thành có chỉ số BMI trong khoảng 25 – 29,9 được xem là thừa cân, và một người trưởng thành có chỉ số BMI > = 30 được xem là béo phì.

Chất béo trong cơ thể có hai chức năng chính: Dự trữ năng lượng và liên tục lan truyền thông tin, chỉ dẫn đến phần còn lại của cơ thể. Những thông tin này có thể ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng tế bào, phản ứng hóa học trong tế bào và chu kỳ sinh sản của cơ thể. Khi có quá nhiều chất béo trong cơ thể, những tín hiệu được truyền đi xung quanh cơ thể có thể gây ra các rối loạn, là nguồn gốc gây ung thư. Các nghiên cứu cho đến nay đã xác định được khá nhiều cơ chế gây ra ung thư do béo phì, trong đó có 3 cơ chế chính bao gồm:

• Quá trình viêm: khi có nhiều tế bào mỡ trong cơ thể, các tế bào miễn dịch chuyên biệt tăng tiết cytokine, từ đó thúc đẩy quá trình viêm mạn tính, làm cho các tế bào phân chia nhanh hơn, khi xảy ra trong một thời gian dài có thể gây ra tổn thương DNA dẫn đến ung thư. Béo phì là một yếu tố nguy cơ sỏi mật, đặc trưng bởi tình trạng viêm túi mật mãn tính, có nguy cơ gây ung thư túi mật.
• Hormone tăng trưởng: Quá nhiều chất béo trong cơ thể có thể làm tăng lượng insulin và các yếu tố tăng trưởng khác giống như insulin-1 (IGF-1). (Tình trạng này được gọi là hyperinsulinemia hoặc kháng insulin, tiền đề của bệnh tiểu đường type 2.) Mức độ cao insulin và IGF-1 làm cho các tế bào phân chia thường xuyên hơn. Điều này có thể thúc đẩy sự phát triển của ung thư đại tràng, thận, tuyến tiền liệt và nội mạc tử cung.
• Hormon giới tính - sau thời kỳ mãn kinh: Mô mỡ trong cơ thể tạo ra lượng estrogen dư thừa. Estrogen do tế bào mỡ tạo ra có thể làm cho tế bào phân chia nhanh hơn ở vú và nội mạc tử cung (hai loại ung thư liên quan chặt chẽ nhất với béo phì), làm tăng nguy cơ gây đột biến các tế bào và ung thư.
• Ngoài ra, các tế bào mỡ tạo ra Adipokine, hormon có thể kích thích hoặc ức chế sự phát triển tế bào. Tế bào mỡ cũng có thể có tác động trực tiếp và gián tiếp lên các chất điều hòa tăng trưởng tế bào khác.