Trị mụn với benzoyl peroxide

Nội dung chính của bài viết

• Benzoyl peroxide là loại thuốc trị mụn được dùng phổ biến nhất trên thế giới.
• Benzoyl peroxide tác động lên nguồn thức ăn của vi khuẩn để chúng không thể tiếp tục sinh sôi. 
• Benzoyl peroxide dạng gel chỉ trị được mụn mủ. Còn dạng phóng thích chậm trị được cả mụn đầu trắng và đầu đen.
• Không phải ai cũng nên dùng benzoyl peroxide để trị mụn, cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng. 

Xem thêm: cách trị mụn

Benzoyl peroxide là gì?

Benzoyl peroxide là một chất tổng hợp mô phỏng theo hai loại chất tự nhiên. Benzoyl peroxide thường có trong các loại gel ban đầu là toluene được chưng cất từ dầu mỏ qua ba phản ứng hóa học. Khi được bôi lên da, benzoyl peroxide phân thành hai chất: benzoic và oxy. Benzoyl peroxide hoạt động với ba tác dụng chính: tiêu diệt vi khuẩn, làm lỗ chân lông hết tắc và giảm dịu viêm mụn.

Axit benzoic được dùng trong điều trị mụn từ những năm 90 của thế kỉ 19. Trong khi đó, oxy được coi là chất độc giết chết một số loại vi khuẩn, nhưng lại không có tác dụng lắm đối với vi khuẩn gây mụn p.acnes.

Benzoyl peroxide trị mụn như thế nào?

Benzoyl peroxide không tiêu diệt vi khuẩn ngay lập tức, nhưng có đến 99% vi khuẩn sẽ chết trong vòng 48 tiếng do không thể tiếp tục sinh sôi.

Trước kia, các chuyên gia da liễu và nhà nghiên cứu đều cho rằng vi khuẩn p.acnes là nguyên nhân gây mụn trứng cá, vì thế những phương pháp trị mụn đều tập trung vào việc tiêu diệt vi khuẩn. 50 năm sau, ý kiến này đã bị bác bỏ, thay vào đó là những nghiên cứu cho rằngnguyên nhân là do sự oxy hóa những tế bào chất béo khiến cho da sản sinh dầu thừa, từ đó gây mụn trứng cá. Tuy nhiên sau đó những nghiên cứu này cũng bị chứng minh là sai và vi khuẩn thực chất chỉ tác động thêm lên mụn trứng cá.

Mụn trứng cá thường xuất hiện khi sự viêm nhiễm xảy ra và kích thích sản sinh dầu thừa và các tế bào sản xuất sừng, điều này khiến cho các lỗ chân lông trên da bị bít tắc. Vì bị bít, những lỗ chân lông trên da sẽ không còn oxy và trở thành nên trú ngụ lý tưởng cho vi khuẩn gây mụn p.acnes. Theo như giả thuyết này thì chỉ cần ngăn ngừa được tình trạng viêm nhiễm là có thể ngăn ngừa mụn trứng cá.

Lượng oxy tiết ra bởi benzoyl peroxide hình thành nên loại oxy gốc tự do, và sẽ khiến vi khuẩn bị tiêu diệt vì chúng không thể sống trong môi trường có nhiều oxy. Nhờ có cơ chế tự chữa lành nên cơ thể chúng tacó khả năng miễn dịch với những gốc tự do của oxy. Tuy nhiên, vi khuẩn lại không có nhiều cơ chế tự chữa lành để chống chọi lại sự tấn công của oxy.

Một trong những cách mà benzoyl peroxide tiêu diệt vi khuẩn là kích thích và buộc chúng phải tiêu tốn hết năng lượng vào việc duy trì lớp màng bảo vệ của chúng. Vì vi khuẩn có vòng đời rất ngắn nên bất cứ tác động nào gây gián đoạn nguồn dinh dưỡng cũng có thể khiến chúng trở nên dễ bị tiêu diệt hơn bởi những nội tiết gây viêm do hệ miễn dịch tiết ra.

Những cải tiến mới trong các sản phẩm benzoyl peroxide

Gần đây, các công ty dược phẩm đã bắt đầu ứng dụng công nghệ hạt Microsphere để sản xuất ra benzoyl peroxide phóng thích lượng nhỏ hơn mà vẫn có hiệu quả tiêu diệt vi khuẩn gây mụn p.acnes và ít gây tác dụng phụ. Những hạt microsphere được tạo ra bằng cách trộn benzoyl peroxide, ethanol (loại cồn có trong rượu bia), triethyl citrate và polymer.

Sự kết hợp những chất này tạo ra dạng bọt siêu nhỏ có thể hấp thụ benzoyl peroxide. Những bọt siêu nhỏ này không bị tan trong nước mà nổi trên bề mặt nước. Khi hỗn hợp nước và bọt benzoyl peroxide được bôi lên da, những bọt siêu nhỏ sẽ tiết ra lượng benzoyl peroxide nhỏ trong nhiều giờ. Thay vì dùng một lượng lớn benzoyl peroxide mà chỉ tiêu diệt được ít vi khuẩn, những bọt siêu nhỏ sẽ cho phép benzoyl peroxide tiết ra từ từ và tiêu diệt được nhiều vi khuẩn hơn.

Nhờ công nghệ bọt siêu nhỏ và khả năng tan trong nước, benzoyl peroxide có hai ưu điểm lớn Một là không gây kích ứng, ngứa rát và khô da. Theo một nghiên cứu, ngay cả khi có nồng độ lên đến 5.5%, benzoyl peroxide hòa tan vẫn gây kích ứng ít hơn so với các loại sữa rửa mặt chứa benzoyl peroxide.

Ưu điểm thứ hai là công nghệ này giúp cho benzoyl peroxide có thể trị được cả mụn đầu trắng, mụn đầu đen và mụn mủ. Benzoyl peroxide loại bình thường không bám trên da đủ lâu để tẩy được da chết. Benzoyl peroxide dạng microsphere hòa tan không chỉ tiêu diệt vi khuẩn trong mụn mủ mà còn phá vỡ những vùng da chết tích tụ trong lỗ chân lông ở những nốt mụn không viêm.

Nên chọn loại benzoyl peroxide nào?

Mặc dù công nghệ microsphere có công dụng trị mụn tốt hơn hẳn loại benzoyl peroxide truyền thống nhưng không phải ai cũng nên dùng benzoyl peroxide. Ở những người bị mụn trứng cá đỏ, benzoyl peroxide sẽ khiến da kích ứng và hình thành những nốt mụn mới. Đối với người Châu Á, nếu dùng benzoyl peroxide mà không dùng thêm kem chống nắng sẽ gây ra những đốm thâm trên da. Tuy nhiên, những bệnh nhân mụn trứng cá đỏ và người Châu Á có thể chọn một trong các loại benzoyl peroxide sau:

• Các sản phẩm kiểm soát phóng thích có chứa hạt microsphere hoặc bọt siêu nhỏ, và nồng độ benzoyl peroxide 5%
• Gel benzoyl peroxide không kê đơn có nồng độ thấp hơn 2.5%

Cục quản lý Thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ FDA đã chứng nhận benzoyl peroxide là một chất an toàn và hiệu quả cho chăm sóc da. Tuy nhiên, benzoyl peroxide được dùng trong nghiên cứu thường có nồng độ cao hơn benzoyl peroxide trong các loại thuốc không kê đơn vì các nhà nghiên cứu cần đảm bảo benzoyl peroxide không gây kích ứng.

Nếu muốn trị mụn mà không gặp phải tác dụng phụ, bạn nên bắt đầu với các sản phẩm benzoyl peroxide không kê đơn nồng độ 2.5% hoặc benzoyl peroxide dạng microsphere nồng độ 5.5% hoặc các loại thuốc benzoyl peroxide phóng thích chậm, nhưng bạn sẽ cần có đơn của bác sĩ để mua được loại này.

Ngoài ra, bạn có thể mua được các sản phẩm benzoyl peroxide với nồng độ lên đến 10% dưới dạng gel, kem, lotion, sữa rửa mặt, hoặc sữa tắm. Bạn vẫn có thể dùng benzoyl peroxide nồng độ cao như vậy để chấm trực tiếp lên nốt mụn hoặc để trị mụn cho vùng lưng nhưng tuyệt đối không được bôi cho toàn mặt. Bạn nên dùng benzoyl peroxide loại có nồng độ thấp nhất khi mới bắt đầu và chỉ tăng dần khi chắc chắn da mặt không bị kích ứng.

Benzoyl peroxide có thể được kết hợp với những sản phẩm khác để tăng hiệu quả trị mụn như kháng sinh clindamycin (Duac) hay adapline (Epiduo). Những loại thuốc này cần được bác sĩ kê đơn trước khi dùng và người dùng nên tuân theo những chỉ dẫn của bác sĩ.

Tình trạng da bạn sẽ xấu đi trong thời gian đầu dùng benzoyl peroxide. Làn da có thể sẽ bị đỏ và bong tróc, nhưng sau 4 – 6 tuần, bạn sẽ bắt đầu thấy những thay đổi tích cực. Ngay cả khi da đã sạch mụn, bạn vẫn nên tiếp tục dùng sản phẩm để ngăn mụn quay trở lại. Vì benzoyl peroxide không có tác dụng chăm sóc da mà chỉ có tác dụng trị mụn nên một khi dừng thuốc, mụn sẽ quay trở lại còn nặng hơn trước.

Để ngăn chặn tình trạng này, bạn nên dùng benzoyl peroxide một cách hợp lý, chỉ dùng một lượng nhỏ đủ để giữ lỗ chân lông thông thoáng, kiểm soát mụn, nếu dùng quá nhiều, làn da sẽ trở nên nhờn thuốc. Nếu làm theo cách này, da bạn sẽ không bị nổi mụn trở lại khi dừng thuốc.

Một số nghiên cứu đã được tiến hành để so sánh hiệu quả của benzoyl peroxide và các loại kem chứa sodium ascorbyl phosphate (dẫn xuất của vitamin C) và vitamin B3. Kết quả cho thấy rằng vitamin B3 và sodium ascorbyl phosphate có hiệu quả hơn benzoyl peroxide và các loại kháng sinh dạng bôi.

Để benzoyl peroxide có hiệu quả cao nhất lên da, bạn nên rửa mặt sạch sẽ bằng sữa rửa mặt 15 phút trước khi bôi các sản phẩm benzoyl peroxide. Khi mới dùng, bạn nên bôi sản phẩm lên da rồi rửa sạch sau vài giờ. Sau đó, bạn có thể tăng dần thời gian giữ sản phẩm trên da cho đến khi không còn phải rửa đi nữa.

Khi mới bắt đầu, bạn nên bôi 2 lần/ ngày. Khi dùng sữa rửa mặt, bạn nên làm ướt mặt trước, tạo bọt ra tay rồi mới xoa lên mặt, mát-xa trong vài phút rồi rửa lại với nước ấm, thâm khô da rồi mới bôi benzoyl peroxide.

Lưu ý

Nếu là bạn đang mang thai hoặc cho con bú, bạn hỏi qua ý kiến bác sĩ trước khi dùng benzoyl peroxide. Không dùng benzoyl peroxide cho trẻ con dưới 12 tuổi trừ khi được bác sĩ kê đơn. Trong thời gian dùng benzoyl peroxide, bạn nên dùng thêm kem chống nắng vì benzoyl peroxide làm da nhạy cảm hơn dưới ánh nắng.

Ngoài ra, tránh để sản phẩm dính lên quần áo vì benzoyl peroxide có thể làm mất màu vải. Khi dùng benzoyl peroxide, bạn có thể sẽ gặp một số hiện tượng như đỏ da, châm chích, ngứa rát, khô da hoặc mặt hơi nóng. Nếu gặp phải một trong những hiện tượng này, bạn nên báo cho bác sĩ. Bạn cũng nên hỏi ý kiến bác sĩ nếu muốn dùng thêm loại thuốc trị mụn khác trong thời gian dùng benzoyl peroxide.